Trà đinh lăng: dùng lá hay dùng rễ, pha thế nào và ai cần hỏi bác sĩ trước

Nhiều nhà trồng đinh lăng làm cây cảnh trước cửa, hái lá ăn kèm gỏi cá. Ít người biết rằng cây này có hai bộ phận dùng khác hẳn nhau là lá và rễ, và bộ phận nào cũng có giới hạn liều.

Bài này tóm tắt những gì các nguồn y khoa phổ thông (Vinmec, Pharmacity) ghi về đinh lăng, kể cả những chỗ họ nói rõ là bằng chứng còn hạn chế.

Đinh lăng là cây gì?

Đinh lăng có tên khoa học là Polyscias fruticosa (L.) Harms, thuộc họ Nhân sâm (Araliaceae). Cây còn có tên gọi khác là cây gỏi cá và nam dương sâm. Theo Pharmacity, đây là cây nhỏ mọc thành bụi, cao khoảng 1 đến 2 m, thân nhẵn, không có gai. Lá kép xẻ lông chim, dài khoảng 20 đến 40 cm, mép có răng cưa, vò nhẹ có mùi thơm. Hoa nhỏ màu trắng xám hoặc xanh nhạt, nở chủ yếu từ tháng 4 đến tháng 7.

Lá và rễ: dùng khác nhau thế nào?

Lá. Thường dùng lá bánh tẻ, xanh tươi, dùng tươi hoặc phơi, sấy khô. Lá phơi trong bóng râm hoặc sấy ở 40 đến 50 độ C, tránh nắng gắt. Trong ẩm thực, lá ăn kèm gỏi cá.

Rễ (củ đinh lăng). Theo Vinmec, rễ là bộ phận được dùng làm thuốc trong dân gian. Rễ thu hoạch vào mùa đông, từ cây khoảng 4 đến 5 tuổi trở lên, thường sắc uống hoặc ngâm rượu.

Hai bộ phận có giá, cách chế biến và liều dùng khác nhau. Khi mua, hãy xem bao bì ghi rõ lá hay rễ.

Bằng chứng khoa học nói gì?

Vinmec ghi rõ bài viết về củ đinh lăng dựa trên các nghiên cứu cũ (năm 1964, 1991) và một nghiên cứu ở Ấn Độ, nên mức độ bằng chứng hạn chế. Trong bài khác về lá đinh lăng và giấc ngủ, Vinmec nêu đó là kinh nghiệm của Đông y, không dẫn thử nghiệm lâm sàng nào.

Vì vậy, các lời hứa như "đinh lăng chữa mất ngủ" hay "đinh lăng bổ máu" nên được hiểu là kinh nghiệm dân gian. Đinh lăng không phải thuốc.

Liều dùng và giới hạn cần biết

Theo Pharmacity, liều dùng hằng ngày của lá là 10 đến 20 g lá khô hoặc 50 đến 80 g lá tươi, dạng nước sắc. Cách sắc: đun 500 ml nước với lá đến khi còn khoảng 200 ml, chia uống hai lần trong ngày.

Các lưu ý từ hai nguồn:

• Saponin cao có thể gây chóng mặt, mệt mỏi hoặc nôn nao (Pharmacity).
• Uống quá nhiều có thể gây say, mệt mỏi và tiêu chảy (Vinmec).
• Nên uống ban ngày, tránh uống nhiều vào buổi tối sát giờ ngủ vì có tác dụng lợi tiểu (Pharmacity).
• Chỉ dùng lá sạch, không phun thuốc bảo vệ thực vật. Bảo quản lá khô trong hũ kín để tránh nấm mốc.

Ai nên hỏi bác sĩ trước khi dùng?

Pharmacity khuyến cáo trẻ em cần cân đối liều theo tuổi và hỏi bác sĩ nhi khoa trước khi dùng thường xuyên. Phụ nữ mang thai cần thận trọng, nhất là ba tháng đầu. Người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.

Giải pháp từ Thực Dưỡng Lành

Tự phơi, sấy, cân và sắc lá đinh lăng mỗi ngày mất nhiều thời gian. Trà hòa tan DILVANG là trà hòa tan có đinh lăng và chè vằng Quảng Trị, do Công ty Cổ phần Dược liệu Gold Herbal sản xuất tại nhà máy đạt GMP ở Đông Hà, Quảng Trị.

• Thành phần: cao khô chè vằng, cao khô đinh lăng, phụ liệu maltodextrin.
• Quy cách: hộp 75g, 15 gói 5g, hạn dùng 24 tháng.
• Cách dùng theo nhãn: 1 gói với 300 đến 400 ml nước ấm 40 đến 50 độ C, khuấy đều. Dùng 2 đến 3 gói mỗi ngày.
• Pha bằng nước ấm, không cần đun, không có bã.

Muốn biết thêm về nguyên liệu còn lại của sản phẩm, đọc bài chè vằng Quảng Trị: chỉ dẫn địa lý, cách chọn, cách pha và bài vằng sẻ là gì. Câu chuyện vùng nguyên liệu nằm ở bài hành trình trà DILVANG từ đồi chè vằng Quảng Trị.

Sản phẩm này là thực phẩm, không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Phụ nữ mang thai, trẻ em, người đang điều trị bệnh hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Nguồn tham khảo: Pharmacity, lá đinh lăng; Vinmec, củ đinh lăng; Vinmec, lá đinh lăng và mất ngủ.